Artvin mutfağı denildiğinde çoğu kişinin aklına ilk olarak hamsili ekmek, hinkal ya da Şavşat ketesi gelir. Ancak bu coğrafyanın yıllardır sofralardan eksik etmediği, görünüşte mütevazı ama lezzetiyle hafızalara kazınan bir yemek daha vardır: Silor.
İncecik açılan yufkaların özenle hazırlanıp kurutulması, daha sonra tekrar yumuşatılarak tereyağı ve yoğurtla buluşturulmasıyla ortaya çıkan silor; Artvin'in özellikle Şavşat, Ardanuç, Yusufeli ve Borçka başta olmak üzere birçok ilçesinde uzun yıllardır yapılan geleneksel bir yemektir. Gürcü ve Doğu Karadeniz mutfak kültürünün etkilerini taşıyan bu lezzet, geçmişten günümüze kadar neredeyse hiç değişmeden ulaşmayı başarmıştır.
Bugün birçok kişi siloru yalnızca yoğurtlu bir hamur yemeği olarak tanımlasa da, aslında onun arkasında uzun bir hazırlık süreci, kışlık yiyecek geleneği ve imece kültürü vardır.
Silorun Hikâyesi
Eskiden Artvin köylerinde hazır yufka ya da paketli gıdalar yoktu. Kış aylarının sert geçtiği dönemlerde aileler uzun süre dayanabilecek yiyecekler hazırlardı. Bunlardan biri de silordu.
İlkbahar ve yaz aylarında bolca yufka açılır, pişirilir ve tamamen kurutulurdu. Kuruyan bu yufkalar aylarca bozulmadan saklanabilir, ihtiyaç duyulduğunda kısa sürede sofraya dönüştürülebilirdi.
Bu yönüyle silor yalnızca bir yemek değil, aynı zamanda geçmişte ailelerin kışlık erzak hazırlama kültürünün önemli parçalarından biri olmuştur.
Silor Nasıl Yapılır?
Silorun en önemli özelliği, yapımında kullanılan malzemelerin az ama uygulanan tekniğin oldukça özenli olmasıdır.
Geleneksel silor yapımında kullanılan temel malzemeler şunlardır:
- Un
- Su
- Tuz
Bazı evlerde hamurun daha kolay açılması için çok az miktarda yumurta kullanılabilse de, Artvin'in geleneksel tariflerinde temel hamur yalnızca un, su ve tuzdan hazırlanır.
Hamurun Hazırlanışı ve Kurutma
- Hamuru yoğurunUn, su ve tuzu uzun süre yoğurarak pürüzsüz bir kıvam elde edin, ardından dinlenmeye bırakın.
- Bezelere ayırın ve açınDinlenen hamuru küçük bezelere ayırın ve her birini oklava yardımıyla oldukça ince açın.
- Yufkaları hafifçe pişirinAçılan yufkaları sac üzerinde ya da geniş bir saç tavada iki tarafı hafifçe pişirin. Amaç kızartmak değil, suyunu alarak dayanıklı hâle getirmektir.
- SoğutunPişen yufkaları tamamen soğutun.
- Katlayın veya rulo yapınYufkaları tek tek uzun şeritler hâlinde katlayın ya da rulo şeklinde sarın. Bazı köylerde önce tamamen rulo yapılır.
- Kesin ve dizinYaklaşık iki parmak genişliğinde kesip dik şekilde tepsiye dizin. Bu yöntem sayesinde yufkalar hem kolay kurur hem de sıcak suyu eşit emer.
- Kurutun ve saklayınHazırlanan silorları güneşte veya havadar bir ortamda tamamen kurutun. İyice kuruyan silorlar bez torbalarda ya da kuru kaplarda aylarca bozulmadan saklanabilir.
Sofraya Nasıl Hazırlanır?
Kurutulmuş silor doğrudan yenmez; sofraya hazırlanması ayrı bir özen ister.
- Sıcak su hazırlayınKaynamaya yakın sıcak su hazırlayın.
- Suyu gezdirinTepsiye dizilmiş kuru silorların üzerine kontrollü şekilde sıcak su dökün. Amaç yufkaları tamamen hamurlaştırmak değil, yalnızca eski yumuşaklığını yeniden kazandırmaktır.
- DinlendirinSuyunu çeken siloru birkaç dakika dinlendirin.
- Yoğurdu yayınÜzerine sarımsaklı ya da sade süzme yoğurdu eşit şekilde yayın.
- Tereyağını gezdirinGerçek tereyağını tavada eritin. Hafif köpürmeye başladığında ocaktan alıp yoğurdun üzerine gezdirin. Bazı evlerde kırmızı pul biber ya da kuru nane de tereyağına eklenir.
Böylece silor servise hazır hâle gelir.
Silorun Yanında Ne Yenilir?
Artvin'de silor çoğu zaman tek başına tüketilmez. Yanında;
- Ayran
- Demli çay
- Turşu kavurması
- Taze yayık ayranı
- Köy peyniri
- Mevsim salatası
gibi tamamlayıcı lezzetler bulunur. Özellikle kış aylarında sıcak servis edilen silor oldukça doyurucu bir öğün oluşturur.
Silor Neden Bu Kadar Seviliyor?
Silorun en büyük özelliği sade malzemelerle çok zengin bir lezzet oluşturabilmesidir.
İnce yufkaların katmanlı yapısı, yoğurdun ferahlığı ve tereyağının aroması birbirini mükemmel şekilde tamamlar. İlk lokmada yumuşak bir doku hissedilirken, tereyağının sıcaklığı ve yoğurdun hafif ekşimsi tadı damağa dengeli bir lezzet bırakır.
Bu nedenle Artvin'de çocukluktan itibaren birçok kişinin unutamadığı yemeklerden biri silordur.
Silorun Kültürel Önemi
Eskiden köylerde silor hazırlanacağı gün adeta küçük bir imece kurulurdu. Komşular bir araya gelir, biri hamuru yoğurur, biri yufka açar, biri sacın başında pişirir, diğeri ise kurutma işlemini üstlenirdi.
Saatler süren bu hazırlık yalnızca yemek yapmak anlamına gelmezdi. Aynı zamanda sohbetlerin edildiği, türkülerin söylendiği ve dayanışmanın güçlendiği sosyal bir gelenekti. Bu nedenle silor, yalnızca mutfağın değil köy yaşamının da önemli bir parçası olmuştur.
Besin Değeri
Silor; un, yoğurt ve tereyağından oluştuğu için karbonhidrat, protein ve yağ açısından dengeli bir öğün sayılır.
Yoğurt sayesinde kalsiyum ve protein bakımından zenginleşirken, tereyağı da kendine özgü aromasıyla yemeğe karakter kazandırır. Ölçülü tüketildiğinde özellikle kahvaltı ve öğle öğünleri için oldukça doyurucu bir alternatiftir.
Artvin'e Yolunuz Düşerse...
Artvin'i gezmek yalnızca dağlarını, yaylalarını ve göllerini görmek değildir. Bu coğrafyayı gerçekten tanımak istiyorsanız, onun mutfağına da misafir olmanız gerekir.
Sıcak bir köy evinde, üzerine yeni eritilmiş tereyağı gezdirilmiş, bol yoğurtlu bir tabak silorun tadına baktığınızda bunun neden yıllardır sofralardan eksik olmadığını kolayca anlayabilirsiniz.
Çünkü silorun içinde yalnızca un, su ve yoğurt yoktur. İçinde Artvin'in sabrı, emeği, paylaşma kültürü ve nesilden nesile aktarılan mutfak geleneği vardır.
Belki de bu yüzden silor, ilk bakışta gösterişli görünmeyen ama her lokmasında insanı çocukluğuna, köy sofralarına ve geçmişin sıcaklığına götüren en özel Artvin lezzetlerinden biridir. Şehrin doğal güzelliklerini keşfederken bu mütevazı ama unutulmaz lezzeti tatmadan dönmeyin; çünkü bazen bir yörenin ruhunu anlamanın en güzel yolu, o yörenin yıllardır aynı özenle hazırlanan geleneksel yemeklerinden geçer.